کتاب گرانسنگ الکافی اثر ثقة‌الاسلام کلینی است. در بررسی اسانید این کتاب، با نام‌های مشترک متعددی مواجه می‌شویم که تشخیص و تعیین طبقات آن‌ها نیازمند تحلیل و تبیین دقیق‌تری است. یکی از این راویان محمد بن اسماعیل است که در ابتدای بسیاری از اسناد الکافی نام او آمده و کلینی از طریق وی، ۵۷۵ روایت از کتاب‌های فضل بن شاذان را گزارش کرده است. اهمیت این مسئله از آن جهت است که اغلب روایات وی، از فضل بن شاذان نیشابوری نقل شده‌اند؛ نامی که با نوزده راوی در طبقات مختلف اشتراک دارد. تعیین دقیق شخصیت محمد بن اسماعیل در طبقه استادان مستقیم کلینی، با دشواری‌هایی همراه است؛ چرا که اطلاعات موجود در منابع رجالی درباره او محدود است. از این‌رو، داوری درباره شخصیت وی نیازمند بازپژوهی عمیق‌تری است. نگارنده در این نوشتار با بررسی فرضیه‌های مختلف در تعیین هویت محمد بن اسماعیل و تحلیل دلایل، قرائن و شواهد مرتبط، تلاش دارد به معرفی دقیق‌تر شخصیت او بپردازد. با توجه به اعتماد فقیهان شیعه به روایات او و کثرت روایت‌های نقل‌شده از طریق کلینی، می‌توان گفت محمد بن اسماعیل نیشابوری از طبقه استادان کلینی، شخصی موثق و قابل اعتماد است و احادیث نقل‌شده از وی دارای اعتبار علمی می‌باشند.
